اهمیّت گیاه دارویی زعفران :

بیشترین مصرف گیاه زعفران به صورت ادویه است ولیکن بعه نوان رنگ دهنده در : مواد غذایی ، شیرینی ،
بستنی ، نوشابه ، رنگ ها و عطرها استفاده می گردد .
اسانس زعفران محرّک اعصاب است و از آن برای : رفع بی خوابی ، تشنج و زخم های جلدی بهره می برند.
زعفران اشتها را افزایش می دهد و هضم غذا را تسهیل می بخشد .

گیاهشناسی :

خانواده : Iridaceae
جنس : Crocus sativa

زعفران دارای پیازهای سخت با فلس های نازک قهوه ای رنگ )کورم( است .
از هر پیاز زعفران ۷ – ۶ برگ خارج می شوند .
ارتفاع گیاه زعفران ۳۰ – ۱۰ سانتیمتر است.
گل های زعفران منظم و دو جنسی هستند و به تعداد ۳ – ۲ عدد در انتهای ساقه قرار می گیرند .
گل ها دارای سه کاسبرگ و سه گلبرگ بنفش و سه پرچم متقابل به هر گلبرگ است.
کلاله از نوع سه شاخه و به رنگ قرمز نارنجی است .
هدف از تولید زعفران شامل برداشت کلاله آن است که به عنوان ادویه در غذاها استفاده می شود .
از اسانس زعفران در صنایع غذایی ، نوشابه سازی و دارویی بهره می گیرند .

نیازهای رشد :

خاک های لومی و حاصلخیز همراه با کمی آهک را می پسندد .
PH مناسب ۸ – ۷ است.
گیاه زعفران به شوری نسبتا مقاوم می باشد .
خاک های مرطوب و فاقد زهکشی برای کاشت زعفران مناسب نیستند لذا بهتر است زعفران را در دامنه های مناطق خشک و نیمه خشک کشت نمایند .
گیاه زعفران دماهای ۲۰ – درجه تا ۴۵ درجه سانتیگراد را تحمل می کند .
زعفران برای گلدهی به دمای ۲۰ – ۱۵ درجه سانتیگراد و شرایط نور مستقیم خورشید نیازمند است .
زعفران به خشکی مقاوم می باشد .

آماده سازی زمین و کاشت :

زمین را در اواخر زمستان تا اوایل بهار شخم می زنند و به آن کود دامی می افزایند .
کودهای فسفره و پتاسه نیز در این زمان اضافه می گردند .
زمین را مجدداً در مرداد تا شهریور شخم می زنند و با دیسک و ماله هموار می سازند .
کودهای ازته را هم زمان با کاشت به خاک می دهند .
در خاک شیارهایی به عمق ۲۵ – ۱۵ سانتیمتر ایجاد می کنند .
زعفران را به صورت ردیفی درون کرت ها می کارند .
کرت ها به عرض ۶ – ۲ متر و طول ۵۰ – ۳۰ متر ایجاد می شوند.
پیاز زعفران را در ردیف های ۱۰ × ۲۵ – ۲۰ سانتیمتر کشت می کنند .
بهترین زمان کاشت از شهریور تا اوایل بهار است .
مقدار بذر ۵۰۰ – ۳۰۰ هزار پیاز معادل ۳ – ۵ / ۲ تن در هکتار می باشد .

دوره رشد و بهره دهی زعفران ۱۰ – ۷ سال است.


گلدهی زعفران از اواخر مهر تا آبان و حدود ۳۰ روز طول می کشد .

برداشت گل ها روزانه انجام می گیرند .
گیاه زعفران بعد از گلدهی شروع به برگدهی می شود.
برگ ها تا فروردین به حالت سبز باقی می مانند سپس خشک می شوند و باید برداشت گردند .

معمولاً بعد از برداشت اول باید علف های هرز زمین را کنترل و خاک را برای گلدهی بعدی سله شکنی کرد .
مزرعه زعفران را پس از ۱۰ – ۷ سال زیرورو می کنند و تا ۷ سال در آن زعفران نمی کارند .

زعفران در تناوب با یونجه ، نعناع و آویشن قرار می دهند .
وجود نعناع در حاشیه مزارع زعفران از هجوم موش ها به پیازهای زعفران جلوگیری می کند .

مقدار کود آلی مورد نیاز حدود ۲۰ – ۱۵ تن در هکتار است که قبل از کاشت اضافه می گردد .
کودهای ازته لازم به میزان ۶۰ – ۵۰ کیلوگرم خالص در هکتار که هر ساله در شهریور و هم زمان با آبیاری اوّل صورت می گیرد .

آبیاری در سال اول پس از کاشت در مهر ماه انجام می شود و گلدهی ۲۰ – ۱۵ روز بعد آغاز می شود .
بعد از اتمام دورۀ گلدهی اول به آبیاری دوم اقدام می شود .
در پایان دورۀ گلدهی دوم نیز تا بهار با فواصل یک ماهه به آبیاری ادامه می دهند ولی پس از خشک شدن
برگ ها آبیاری زعفران را تا شهریور قطع می کنند .
هرساله پس از آبیاری اوّ ل به سله شکنی به عمق ۸ – ۵ سانتیمتر می پردازند .

کنترل علف های هرز بویژه در دوره خواب زعفران ضروری و پر هزینه است .

برداشت :

برداشت زعفران از اواسط مهر ماه تا اواخر آبان صورت می گیرد .
برداشت گل ها صبحگاهان توسط دست قبل از طلوع خورشید انجام می شود .
گل ها را بطور کامل برداشت می کنند سپس در محل دیگری کلاله ها را از گل ها جدا می سازند .
کلاله های جدا شده را در سایه و یا با وسایل الکتریکی خشک می کنند و بسته بندی می نمایند .

عملکرد گیاه زعفران در دو حالت :

الف- کلاله کامل (دختر پیچ)
ب – کلاله خالص (سر گل) فرق می کند.

عملکرد زعفران حدوداً ۲۰ – ۵ کیلوگرم در هکتار است .
بیشترین محصول زعفران در سال های پنجم تا هفتم حاصل می گردد .
زعفران را ممکن است با وجود کاهش عملکرد گاه ا به مدت ۱۲ – ۱۰ سال در زمین باقی بگذارند .

گیاه زعفران
فهرست