اهمیّت گیاه دارویی بادرنجبویه :

از این گیاه دارویی در درمان :
قند خون ، بیماری های عصبی ، درد معده ، فشار خون ، سردرد و برونشیت استفاده می شود .
از اسانس بادرنجبویه در صنایع : داروسازی ، مواد غذایی ، آرایشی و بهداشتی بهره می گیرند .

گیاهشناسی :

خانواده : نعنائیان Lamiaceae Labiatae
جنس و گونه : Melisa officinalis

بادرنجبویه گیاهی علفی ، چند ساله و ریزوم دار است .
ارتفاع آن ۱۰۰ – ۵۰ سانتیمتر
برگ ها تخم مرغی ، متقابل و دندانه دار با سطح ناصاف
گل ها در کنار زاویه برگ ها به رنگ سفید ، زرد یا بنفش
میوه : از نوع فندقه چهار قسمتی
بذرها : تخم مرغی و تیره رنگ
اندام های هوایی گیاه در زمستان خشک می شوند .
پیکره رویشی گیاه بوی مطبوعی دارد که ناشی از اسانس آن است .
گیاه در مناطق مدیترانه ای رشد می کند و در ایران در نواحی مازندران تا آذربایجان انتشار دارد .
هدف از پرورش بادرنجبویه تولید اسانس از برگ هایش می باشد .

نیازهای رشد گیاه :

بهترین خاک برای رویش بادرنجبویه را خاک های شنی- رسی با مقداری آهک و حاصلخیزی خوب می دانند.
شوری بیش از ۴ میلی موس )دسی زیمنس بر سانتیمتر( خاک و آب باعث کاهش اسانس گیاه می شود .
بهترین PH را ۵ / ۷ – ۵ / ۶ می دانند .
دمای مناسب جوانه زنی : ۱۵ – ۱۲ درجه سانتیگراد
بهترین دمای رشد : ۲۵ – ۲۰ درجه سانتیگراد
اندام های زیر زمینی بادرنجبویه تا ۲۰ – درجه سانتیگراد را تحمل می کنند ولی اندام های هوایی در صفر
درجه خشک می شوند .
وجود نور زیاد باعث افزایش تولید اسانس در گیاه می شود .

آماده سازی زمین و کاشت :

شخم زمین در اوایل پائیز همراه با افزودن کودهای دامی پوسیده و کودهای شیمیایی فسفره و پتاسه
دیسک زدن و هموار کردن سطح زمین
کاشت گیاه به صورت کرتی و یا به صورت ردیفی انجام می شود .
بادرنجبویه را بطور مستقیم توسط بذور در زمین اصلی و یا از طریق تهیّه نشاء در خزانه و سپس انتقال آنها
به زمین اصلی تکثیر می کنند .
روش غیر مستقیم به دلیل توان رقابتی گیاه با علف های هرز مطلوب تر می باشد.
خزانه را در اردیبهشت ماه آماده می سازند و نشاء ها را در شهریور ماه منتقل می کنند.
بذور را بهتر است قبل از کاشت به مدت ۲۴ ساعت در آب بخیسانند .
کاشت مستقیم در اردیبهشت ماه صورت می گیرد .
گیاهان ۴ – ۳ ساله می توان از طریق تقسیم بوته ها ازیاد نمود. این روش در ایران متداول است.
عمق کاشت : ۱ – ۵ / ۰ سانتیمتر
تراکم کاشت : ۴۰ – ۳۰ × ۶۰ – ۵۰ سانتیمتر یعنی ۷۰ – ۵۰ هزار بوته در هکتار

مقدار بذر :

  • در کشت مستقیم معادل ۱۰ – ۵ کیلوگرم در هکتار
  • در کشت نشائی معادل ۱ – ۵ / ۰ کیلوگرم در هکتار
  • جدا کردن بوته ها از ۱۰ – ۵ هزار بوته

بادرنجبویه به مدت ۷ – ۵ سال دارای عملکرد اقتصادی است .
گلدهی بادرنجبویه در خرداد تا تیر ماه صورت می پذیرد.
تناوب زراعی با لگوم ها و سایر گیاهان وجینی اولویت دارد.

کوددهی :

کود دامی در سال اول : ۲۵ – ۲۰ تن در هکتار طی پائیز
کود فسفاته سالانه : ۱۰۰ – ۵۰ کیلوگرم در هکتار طی پائیز
کود پتاسه سالانه : ۱۰۰ – ۵۰ کیلوگرم در هکتار در پائیز
کود ازته سالانه : ۷۰ – ۵۰ کیلوگرم در هکتار در بهار هر سال

آبیاری :

بادرنجبویه نیاز آبی زیادی دارد و مصرف سالانه اش معادل ۸۰۰ – ۷۰۰ میلیمتر بارندگی و یا ۸۰۰۰ – ۷۰۰۰ میلیمتر آبیاری است .

وجین :

بادرنجبویه به ۳ – ۲ دفعه وجین با فواصل ۱۵ روز در ضمن اوایل رشد نیازمند است .
استفاده از علف کش های قبل از کاشت مؤثر می باشد .

برداشت گیاه :

از سال دوّم به بعد می توان سالانه ۳ – ۲ دفعه برگ های گیاه بادرنجبویه را برداشت کرد .
بهترین زمان برداشت بادرنجبویه در هنگام گلدهی آن است که باید قبل از ظهر و پس از رفع شبنم انجام گیرد.
خشک کردن برگ های برداشت شدۀ گیاه بلافاصله پس از برداشت در مکان سایه و یا با دستگاه های
الکتریکی انجام می پذیرد.
برداشت اندام های هوایی بادرنجبویه با داس و یا موور انجام می پذیرد سپس برگ ها را جدا می کنند .
وزن خشک محصول برگی حدود اً ۱۲۰۰ – ۶۰۰ کیلوگرم در هکتار است.
عملکرد بذور تقریب ا ۳۰۰ – ۱۵۰ کیلوگرم در هکتار می باشد.

بادرنجبویه
فهرست