زندگي اجتماعي درون كلنى ها همراه با رفتار ٬ محيط لانه نسبتاً ثابت كه در آن هزاران فرد در كنار يكديگر در تعامل هستند و حضور منابع ذخيره اي شهد و گرده، زنبوران عســل را اهدافي جذاب براي عوامل بيماري زا و انگل ها قرار داده است

زنبوران عسل دنيا با انواع بيماري هاي انگلي و بيمارى زايى دســت به گريبان هســتند. از عوامــل بيمارى زاي زنبور عســل، ويروس ها، باكتري هــا، قارچ ها، پروتوزئرها و ريكتســياها مي باشــند

كــه در اين ميان مي تــوان به بيماري هاي لوك آمريكايي۱ ،لــوك اروپايي۲ ،لاروگچي۳ ،فلجي اشاره نمود كه سالانه خسارات جبران ناپذيري را به حــاد و مزمن۴ و نوزما اين حرفه وارد مي كنند.

از خطرناك ترين آفات زنبور عسل مي توان به كنه ها اشاره كرد. تا كنون بيش از ۱۵۰ گونه كنه در ارتباط با زنبور عسل شناسايي شــده اســت.

كنه واروآ جدي ترين خطر براي زنبوران عسل به خصوص نژاد اروپايي زنبور عسل معمولى است كه گسترش جهاني دارد.

اين كنه ابتدا از طريق زنبوران هندي به نقاط مختلف آسيا و سپس اروپا وارد شده و در حال حاضر در سراســر جهان انتشار يافته اســت

در زنبوران عسل معمولى، كنــه ى واروآ هم بر روي نوزادان كارگر و نر وهم زنبوران بالغ فعاليت دارد و خسارات اقتصادي زيادي را براي پرورش دهندگان اين گونه به علت تغذيه از همولنف زنبوران نوزاد و بالغ، انتقال عوامل بيماري زاي ويروســى، ضعيف شدن و نابودي كلني به همراه داشته است

مهاجرت هاي كنترل نشــده ى زنبوران

توســط انســان منجر به گسترش كنه ى واروآ به سراسر جهان شده به طوري كه در سال هاي اخير به اوج خود رســيده است تا جايي كه مي توان آن را خطر جدي براي صنعت زنبورداري در قــرن حاضر به حســاب آورد.

آلودگي زياد به كنــه ى واروآ باعث كاهش شديد جمعيت كلني، كاهش توليد عسل، كاهش موفقيت توليد مثلي ملكه و تنوع جمعيت هاي زنبور عسل و كاهش تعداد زنبوران نر شده است.

برخي كلني هــاي زنبور عســل كمتر تحت تاثير كنه قــرار مي گيرند ولي بعضي با ۱و همكاران ۱۹۹۸ وجود جمعيت بالاي كارگــران از بين مي روند.

ساماتار مــرگ و مير زنبوران به علت هجوم كنه ى واروآ در كلنى هاي درمان نشــده را نزديك به ۱۰۰ درصد بيان نمودند

بنابر گزارش ســانفورد ۱۹۹۶كلني هاي زنبور عســل مديريت شده اي كه در فصل زمستان در اثر آلودگي به كنه ى واروآ از بين رفته اند، ۱۳ ميليون كلني در سراسر جهان تخمين زده شــده اســت كه معادل يك چهارم جمعيت تجاري زنبور عســل است

به نقــل از ۳۹بنا بر گزارش بــال ۱۹۹۴ ،(بال و آلن۲) ۱۹۸۸ (تغذيه كنه از همولنف زنبور به عنوان يك ناقل آلودگي ويروســى است كه باعث خسارت شــديد به كلنى هاي زنبور در سطح گسترده اي از جهان شده است

كنه ى واروآ بــه عارضه ى ناپايدارى كلنــي

CCD به عنوان يك اخيــرا وكتور بيماري در سطح گسترده نسبت داده شده است كه باعث ناپديد شدن و از دست دادن سريع جمعيت زنبوران كارگر بالغ مى شود

در مديريــت صحيح و اقتصادي، كاهش هزينه هــا و افزايش توليد، نقش مهم و بسزايي ايفا مي كند كه بخش عمده اي از آنرا كنترل آفات و بيماري ها تشكيل مي دهد.

قبل از اقدام به مبارزه با آفات بايد به تشخيص دقيق آفات از نظر سيكل زندگي، عادات و رفتار، بررسى نقش آن در اكوسيستم و تخمين انبوهي جمعيت آفت، ، نوع و ميزان خسارت و بررسى سطح زيان اقتصادي آن توجــه نمود

اخيرا روش هاى جديدى براى كنترل آفات كشــاورزى در حال اجرا اســت كــه بنام مديريت تلفيقى آفات يا كنترل تلفيقى شــناخته مى شــود.

مديريت تلفيقــى آفات يك راهبرد مبتنى بر اســاس اكولوژيكى كنترل آفات مى باشد كه بيشتر بر كنترل طبيعى استوار است. در اين روش در صورت ضرورت از ســموم شيميايى اســتفاده خواهد شد.

لذا در راستاى كنترل و مبارزه با آفات، شــكارچيــان و بيمارى هـاى زنبور عســل توصيه مى شود تا از طريق غير شيميايى از جمله كنترل فيزيكى و تهيه توده هاى مقاوم زنبور عسل به انگل ها و پاتوژن ها استفاده شود

يكــى از مهمترين مكانيســم هاى دفاعي

زنبور عســل در برابرآفات و بيماري ها كه در برنامه هاى اصلاح نژاد زنبور عسل مورد توجه قرار گرفته، رفتار بهداشتي۴ مى باشد.

اين رفتار توسط زنبوران كارگر كلنى جهت دفاع در برابــر انواع بيماري هاي نوزادان نظير لوك آمريكايى، لارو گچى و كنه ى واروآ انجام مي گيرد.

رفتار بهداشــتي شامل تشخيص نوزاد مرده، آلوده و يا ۶ غيــر طبيعي درون سلول و به دنبال آن درپوش بــرداري۵ و تخليه ى نوزاد مي باشــد

كلنى هايي كه بيش از ۹۵ درصد نوزاد مرده، آلوده يــا غير طبيعي را در كمتر از ۴۸ ســاعت از كنــدو حذف نمايند، كلني هاي بسيار بهداشتي محسوب مي شــوند

رفتار بهداشتي

پاسخ ويژه ى زنبور عسل به منظور نظافت كلني از لاروهاى آلوده و بيمار است و الزاماً هر كلني كه چنين خصوصيتي داشته باشد يك كلني مقاوم به بيماري و انگل نخواهد بود

نبايد تصوركرد زنبوران عســلى كه براي رفتار بهداشــتي اصلاح مي شــوند ديگر نياز به دارو ندارند.

اما در اين زنبوران نياز كمترى به مصرف داروهاى شــيميايى جهت درمان انواع بيمــارى ها وجود دارد و هر گونه كاهش در مصرف انواع سموم و داروهاي شيميايي در كلنى ها منجر به كاهش خطر آلودگي در عسل و ساير فرآورده هاي كندو و كاهش هزينه هاي توليد براي زنبورداري تجاري مي گردد

رفتــار بهداشتــي براي اولين

بــار توسط پارك۷ و همكــاران (۱۹۳۷) ۸ مورد به عنــوان مكانيسمي براي كنترل بيماري لــوك آمريكايي (AFB) توجه قرار گرفت اصطلاح رفتار بهداشــتي را اولين بار روتن ۹ در سال ۱۹۵۶ براى توانايي درپوش بــرداري و حذف نوزادان آلوده بوهلــر از كندوتوســط زنبــوران كارگر بكار بــرد.

روتن بوهلر در ســال ۱۹۶۴ يك مجموعه شــش قســمتي از مقالات در خصوص ژنتيك رفتارهاي بهداشتي در زنبوران عســل منتشر كرد و نشــان داد كه اين رفتار يك صفت مغلوب اســت كه توسط دو ژن مســتقل مغلوب كنترل مي شــود

كريــن۱۰ و همكــاران (۲۰۰۲ (گزارش كردند كه اســاس ژنتيكي رفتارهاي بهداشتي بسيار پيچيده است و ژن هاي زيادي در بروز اين صفت نقش دارند

استانميروويك و پجوويــك۱۱) ۲۰۰۲ (نشان دادند كه بروز رفتارهاي بهداشتي نمي تواند توسط چند جايگاه محدود توصيف شود، بلكه به صورت پلي ژنيك كنترل مي گردد (۳۸٫

توالي رفتار بهداشتي

رفتارهاي بهداشــتي براي ادامه حيات جمعيت زنبور عســل بسيار حائز

کنه واروا

اهميت هســتند. زيرا اين رفتارها از توســعه ى بيماري هاي نوزادان و رشــد جمعيــت كنه ى واروآ در كلني جلوگيري مي كنند. رفتارهاي بهداشــتي به وســيله ى عوامل ژنتيكي كنترل مى شــوند

ولى تحت تاثير شرايط مختلف آب و هوايــي( نظير رطوبت و دما) و همچنين شــرايط كلني بســيار متغير مي باشنــد

بنــا بر گزارش اسپيواك ۱۹۹۶ زمــان درپوش برداري و تخليه ى اكثر سلول هاي آلوده به كنه، چهار تا هفت روز پس از بسته شدن سلول مي باشد

رفتار بهداشتي شامل سه مرحله است: ســوراخ كردن (كــه در اين مرحله زنبوران يك يا دو ســوراخ كوچك در درپوش ســلول شــفيره ايجاد مي كنند)، درپوش برداري و تخليه ى نوزاد. بنا بــر گزارش گراماكــو و گونكالوز a 2009 تنوع زيــادي در توالي رفتارهاي بهداشــتي زنبوران مشــاهده مى شــود

كه عبارتند از:

ســلول در پوشــيده ۴ ،درپوش برداري ۳ ،سوراخ كردن سلول (PC ( 2 ،سلــول خالي (EC( (CC) 5 ،مجموع PC+UC+BP ، حذف نوزاد به طور قسمتي جزء سلــول ( UC( 6 و سلول خالي EC معمولاً كارگران شفيره هاي مرده را به جزء (BPR( 7 حذف مي نمايند. حذف نوزاد به صورت جزء به جزء از طريــق خوردن آنها توســط كارگران، بيشتر در كلني هايي با رفتار بهداشتي پايين تر رخ مي دهد

اساس ژنتيكي رفتار بهداشتي

مطالعات انجام شــده بر روي اســاس ژنتيكي رفتار بهداشتي زنبوران عسل به خوبي نشان مي دهد كه اين رفتار تحت كنترل عوامل ژنتيكي است.

پارك۱۹۳۶ توانســت زنبوران عســلي را انتخاب كند كه به بيماري لوك آمريكايي مقاوم تر بودند و متوجه شد كه اين صفت تا حدي با سطوح بالاتر رفتار بهداشــتي همراه اســت

دو دهه بعد و پس از انجام مطالعاتي كه توســط روتن بوهلر (۱۹۶۴a (انجام گرفت، ماهيت ژنتيكي رفتار بهداشتي نشــان داده شد

روتن بوهلر پيشنهاد نمود كه اين رفتار به وســيله ى آلل هاى مغلوب در دو ژن تحت تاثير واقع مي شــود و نشــان داد كــه اين رفتار يك صفت مغلوب اســت.

وى دوجايــگاه ژنى را براي بروز آن پيشنهاد كرد، يك جايگاه منجر به درپوش برداري (u (و جايگاه ديگر منجر به تخليه ى سلول حاوي لارو مرده مي گردد

نحــوه كار روتــن بوهلر بدين صورت بود كه وي بــا عمل انتخاب در يك جامعــه دو لايــن در دو جهت مختلف تشــكيل داد.

يك لايــن (مقاوم) كه لاروهاي مرده و آلوده را به سرعت تخليه مي كرد و لاين ديگر (حساس) كه لاروهاي مرده و آلوده را با سرعت كمي تخليه مي نمود. سپس اين دو لاين با يكديگر تلاقي داده شدند.

نتايج تحقيقات

بر روي اين دو لاين هم خون نشان داد كه ممكن اســت دو جايگاه ژني در بــروز تفاوت هاي ژنتيكي اين صفت درگير باشــد.

يكي از جايگاه ها در تنظيم درپوش برداري و ديگري تخليه ى سلول نقش دارند. لاين مقاوم براي دو جايگاه مغلوب مى باشد كه هم درپوش ســلول را بر مي دارد و هم بقاياي ســلول را خارج مي كند.

لاين حســاس براي دو آلــل در اين آزمايش هموزيگــوت غالب بود RR,UU .براى اين دو جايگاه، هتروزيگوت مي باشــند.

تلاقي حاصل هيبريدهــاي

از آميزش برگشــتي، چهار گروه با فراواني هاي يكســان ايجاد مي كند. يك گروه يــا كلاسrr,uu كه براي هر دو جايگاه ژني هموزيگوت مي باشــد.

گــروه Rr,uu براي يك جايگاه ژنــي هموزيگوت مغلوب (درپوش برداري) ولي براي جايگاه ديگر هتروزيگوت غالب اســت (تخليه ى باقي مانده سلول با ســرعت كم گــروه rr,Uu براي يك جايــگاه هتروزيگوت غالب (عدم درپوش برداري) و براي جايگاه ديگر هموزيگوت مغلوب است (تخليه ى باقي مانده سلول).

گروه Uu,Rr براي هر دو جايگاه هتروزيگوت هستند. يعني نه درپوش برداري مي كنند و نه سلول را تخليه مي نمايند r,u را براي رفتار ۱ ,r 2 موريتز در ســال ۱۹۸۸ يك مدل سه جايگاهي بهداشتي پيشنهاد كرد، يك جايگاه منجر به درپوش برداري u و دو جايگاه r مي گردد .

كرين و همكاران ۲ ,r 1 ديگر منجر به تخليه سلول ۲۰۰۲ از طريــق روش هاى مولكولــي و تهيه نقشه هاى ژنتيكى QTL هفــت جايگاه صفت كمي را براي رفتار بهداشــتي پيشــنهاد كردند كه هر يك تنها ۹ تا ۱۵ درصد تنوع فنوتيپي مشــاهده شده در جمعيت را كنترل مي كنند مطالعات اخير نشــان مي دهد كه توارث رفتار بهداشــتي به صورت پلي ژنيك (تحت تاثير چند ژن مى باشد .

تاثير تركيب ژنتيكى كلني بر ميزان رفتار بهداشتي

آراتي و اســپيواك ۲۰۰۱ طي تحقيقــي از طريق ايجاد كلني هايي با ســاختار سني نرمال اما با نســبت هاي متفاوت زنبوران، متعلق به لاين هاي بهداشتي و غير بهداشتي، عملكرد رفتار بهداشتي را مورد بررسي قرار دادند.

آنان چهار كلني با صفر، ۲۵ ،۵۰ و ۱۰۰ درصد زنبوران كارگر متعلق به لاين بهداشــتي ايجاد كردند. نتايج حاصل از تجزيه و تحليل رفتار زنبوران نشان داد كه عملكرد رفتار بهداشتي به نسبت زنبوران بهداشتي در كلني بستگي دارد و تركيــب ژنوتيپي كلني بر عملكرد و مكانيســم هاى رفتار بهداشــتي موثر اســت.

كلني هاى حاوى ۱۰۰ درصد زنبوران بهداشتي در انجام كار با وجود عدم پشــتكار با كيفيت بيشترى عمل نمودند.

در كلني با ۵۰ و ۱۰۰ درصد زنبوران بهداشــتي، رفتاربهداشــتى به زير كارهايى(درپوش بردارى و تخليه) تقسيم بندى شد، بعضي زنبوران درپوش بردارى را در شدت بالاتري از تخليه محتويات ســلول انجام دادند.

طبق پيشنهاد اين محققين عملكرد رفتار بهداشــتي و تقســيم بندى آن به زير كارها تحت تاثير آســتانه پاسخ زنبوران كارگر مى باشد

تشــكيلات جوامع حشــرات در دو سطح مي باشند:

ســطح انفرادي كه با يك كارگر، مجموعه اي از فعاليت ها انجام مي شــود و سطح كلني كه در آن، فعاليت ها با فعل و انفعالات پيچيده در ميان افراد كلني انجام مى گيرد

مشــخصات رفتاري كارگران در يك كلني به وســيله ى فعاليت جمعي آنان تعيين مي گردد. مطالعات تقســيم كار در زنبور عسل معمولى نشان مي دهد كه كارگران، كارها را بر اساس سن تعريف مي نمايند.

اين حالت در كلنى ها يك سيســتم بسيار انعطاف پذير است كه منعكس كننده ى توانايي كارگران در پاســخ دائمي به نيازهاي در حال تغيير اســت كه توسط عوامل داخل و خــارج كلني تعيين مي گردد.

عوامل مؤثر بــر اين انعطاف پذيري عبارتند از: تغييرات ســطوح هورموني، تنوع ژنوتيپي براي انجام كار، آســتانه ى پاســخ كارگران به محرك كار و تقاضا براي انجام كار.

زنبوران كارگر در انجام رفتار بهداشــتي، انعطاف پذيري قابل توجهي در پاسخ هاي خود به عوامل محيطي كلني نشــان مى دهند.

در حالي كه عامل بالقوه انجام رفتار بهداشتي به طور ژنتيكــي تعيين مي گردد، تقســيم بندي رفتار بهداشــتي به زيــر فعاليت ها مي تواند تحت تاثير محيط كلني قرار گيرد.

شــواهدي تاثير تركيب ژنوتيپي كلني بر رفتار بهداشــتي را نشان مي دهند

كه عبارتند از:

ميزان پشتكار در انجام رفتار بهداشتي، تقسيم بندي رفتار بهداشتي به زيركارها، سن زنبوران بهداشتي، بازده رفتار بهداشتى

عوامل موثر بر بروز رفتار بهداشتي

زنبوران عســل قادر به تشــخيص حتي تك سلول حاوي شفيره يا لارو مرده، بيمار يا غير طبيعي درون سلول هاى نوزاد مي باشند

اما با وجود تحقيقات بســيار در اين خصوص هنوز روشــن نيست كه چه مكانيسم هايي (عامل فيزيكي و شيميايي) مســئول شناسايي و حذف نوزاد مرده، آلوده يا آســيب ديده درون سلول ها هستند و يا چگونه زنبوران به حذف نوزاد اقدام مي نمايند .

بيان رفتار بهداشــتي تحت تاثير عوامل محيطي (دما، رطوبت، شــرايط شان، جريان شهد و … ، عوامل شيميايي (فرمون ها، بوهاي نوزاد مرده، بوهاي كنه ى انگلي و …)، عوامل فيزيكي (جنبش ها، ارتعاش، نور و …) و همچنين اثر متقابل بين همه ى اين عوامل مي باشــد

(با توجه به مطالعات انجام شده بر روي جنبه هاي مختلف رفتار بهداشتي، نشانه هاي بويايي، عامل اصلى تشــخيص نوزاد غير طبيعي درون ســلول درپوشــيده اســت

آراتــي و همكاران ۲۰۰۰ بروز رفتــار بهداشتي را مربوط به آستانه ى پاسخ زنبوران و توانايي آنان در درك يا مشاهده حالت ضروري در آشــكار نمودن و انتقال شــفيره هاي مرده مي دانند.

آستانه پاسخ به محرك

پايه ى ژنتيكي داشــته و در كارگراني كه داراي آســتانه ى پاســخ به محرك پايين تري باشند، در صورت آغاز وقوع حالت غير طبيعي مي توانند شروع به درپوش برداري از سلول هاي شفيره نمايند

اسپيواك ۱۹۹۶ نشان داد رفتار بهداشتي درپوش برداري سلول ها و تخليه ى شفيره ها در زمان آلودگي به دو كنه نســبت به زماني كه يك كنه درون سلول هاي شفيره وجود دارد، بيشــتر صورت مي گيرد.

به طوري كه تخليه ى شفيره هاي آلوده به يك كنه، ۵/۴۵ درصد و در صورت آلودگي با دو كنه، ۶/۶۹ درصد بوده اســت

بنــابر گزارش موندراگون۳ و همكــاران ۲۰۰۵ بيشترين ميزان بروز رفتار بهداشــتى تخليه ى نوزادان، در شــرايطى كه جمعيت كندو و كنه واروآ در سطح پايينترى بود و جريان شهد متوقف شده بود، مشاهده شد

اين ۱۹۹۳ كه گزارش نمودند مشاهــده با نتيجــه گيرى اسپيواك و گيليــام بروز رفتار بهداشــتى وابسته به توانايى كلنى و شرايط محيطى نظير جريان عسل است

همچنين با نتايج تحقيق

نجف قليان و همكاران ۲۰۱۱ كه نشــان دادند انــدازه ى جمعيت زنبوران عســل، عامل موثــرى در بروز رفتاربهداشتى است مشابه نبود.

مسترمن و همكاران ۲۰۰۰ سطح و ميزان رفتار بهداشتي در كلني را وابسته به عوامل ژنتيكي و فيزيولوژيكي زنبوران در يك كلني دانسته و معتقدند شرايط عصبي- هورمونى، در شروع يا كنترل اين رفتارها مؤثر اســت و شــرايط محيطي شــامل هر دو جنبه ى داخل و خارج كلني مي تواند بر ميزان رفتار بهداشــتي انجام شــده در يك كلني تاثيرگذار باشد

زنبوران مقاوم به كنه ى واروآ

۱۹۹۴ چنديــن ويژگي در ميزان تحمل زنبوران بنــا بر گزارش بوچلر عســل در برابر كنه ى واروآ دخيل مي باشــند

كه عبارتنــد از:

جلوگيرى از توليــد مثل كنه هاي ماده، رفتار بهداشــتي، رفتــار نظافت گري، طول دوره شــفيرگي و جذابيت لارو.

جلوگيــرى از توليد مثل كنه ها احتمالاً مهم ترين مكانيســم مقاومــت به واروآ در نظــر گرفته مي شــود

اين ويژگي در زنبوران عســل آفريقايي، اروپايي و غربي با درجات متفاوت مشــاهده شده ۳ و همكــاران (۱۹۸۴ (كلنى هاي هيبريد اســت بنا بر گــزارش روتنر ،اروگوئه در A.m.iberica و A.m.carnica، A.m.ligusticaاز نژادي ســطوح پايينى از آلودگي را با وجود درصد بالاى هجوم ماده هاي بارور (۶۰ تا۹۰ درصد) حفظ كرده اند

عدم توليد مثل كنه ى واروآ در كلنى هاي ۴ و همكاران ۱۹۹۴ در آرژانتين گزارش زنبور عسل معمولى توسط اگوآراز شده است.

همه كلنى هاي آلوده به كنه حتي بدون درمان زنده ماندند. اين كلنى هــا حداقل ۴۰ درصد كنه هاي ماده غير بارور داشــته اند

گزارش مشابهــي نيــز توسط پاپــاس ۱۹۹۲ بيان شد. دو تــا از كلنى هاي زنبور عســل معمولى او براي هشت ســال بدون درمان با كنه ى واروآ آلوده شدند و در حــدود ۶۳ و ۶۷ درصــد ماده هاي غيــر توليد مثلي نشــان دادند.

در طول چهار ســال اول، هجوم كنه در اين دو كلني، زير ۱۰ درصد باقي ماند ۶ و همكاران ۱۹۹۰ مقاومت بــه كنه واروآ در بنــا بر گزارش ريتــر زنبــوران intermissa.m.A در تونس ديده شــده اســت.

ريتر حدود ۳۰ تــا ۵۰ درصد كنه هاي ماده غير بارور پيدا نمود كــه يكي از دلايل افزايش زنده ماني كلنى ها بود

سهم رفتار بهداشتي در كنترل جمعيت كنه ى واروآ

بــر اساس مطالعات فريز و همكــاران ۱۹۹۷رفتار بهداشتي از سه راه موجب كاهش جمعيت كنه ى واروآ مي گردد:

۱ -رفتار بهداشتي باعث افزايش دوره ى فورتيك، محدوديت رشد جمعيت كنه ها و توليد كنه هاي نابالغ مي شود.

جذابيت نوزادان در كلني هاي زنبوراني كه اقدام به رفتار بهداشتي مي نمايند، كم است و كنه ها مدت بيشتري را بر روي زنبوران بالغ ســپري مي كنند تا پيش از شفيرگي وارد سلول هاي نوزاد زنبور گردند.

از طرفي زنبوران مســئول رفتار بهداشــتي به علت قوي بودن حس بويايي، ســريعاً اقدام به تخليه ى شــفيره ها مي كنند و از آن جايي كه كنه هــاي نوزاد هنوز بالغ نشــده اند، پس از تخليه ى شــفيره ى آلوده از بين خواهنــد رفت. با حذف كنه هاي نابالغ، رشــد جمعيــت كنه محدود خواهد شد.

۲ -در زمــان درپوش برداري و تخليه ى شــفيره هاي آلوده از ســلول ها، كنه ها توســط زنبوران بهداشــتي آســيب ديده و از بين مي روند. در نتيجه مرگ و مير كنه ى مولد افزايش مي يابد.

۳ -به علت حذف شــفيره هاي آلوده، جمعيت كنه هاي توليدي به ازاء هر كنه ى ماده بالغ، كاهش مي يابد

پاسخ ژنوم زنبور عسل به كنه ى واروآ

ناواجاز و همكاران ۲۰۰۸طي تحقيقي تفاوت هاي ميان ژن در دو كلني مقــاوم و دو كلني حســاس به كنه ى واروآ را مــورد ارزيابي قرار دادند.

آنان مجموعــه اي از ۱۴۸ ژن شناســايي كردند كه بيان متفاوتى داشــتند : ۳۲ تنوع با حضور كنه ى واروآ، ۱۱۶ تنوع با ژنوتيپ زنبور و ۲ تا با هردو.

كنه ى واروآ باعث تغييراتي در بيان ژن مرتبط با رشــد جنيني، متابوليسم سلول و ايمنــي مي گردد. تحمل زنبوران به واروآ عمدتاً به وســيله ى تفاوت هايي در بيان ژن هاي تنظيم كننده رشد عصبي، حساسيت عصبي و بويايي مشخص مي گردد.

تفاوت ها

در بويايي و حساســيت به محرك، دو پارامتري هســتند كه مي توانند حداقل در بخشــي ســبب تحمل زنبور عســل به كنه ى واروآ گردند.

تفاوت ها در بويايي ممكن اســت بــا افزايش رفتارهاي نظافت گري و بهداشتي مرتبط باشد. اين نتايج نشان مي دهد كه تفاوت ها در رفتار، بيشتر از سيســتم ايمنــي زمينه ى تحمل به واروآ را فراهــم مى كند و از تغييرات فيزيولوژيكي خاص موجود در زنبوران آلوده دلالت مي كند.

مكانيســم هاي زيربنايي تفاوت هاي ژنتيكي براي تحمل به كنه ى واروآ شناخته نشده است. شناخت اين مكانيسم ها ممكن است به ابزار جديد مولكولي جهت تشخيص كنــه ى واروآ و اصلاح نژاد انتخابي زنبوران عســل مقــاوم به كنه در صنعت زنبورداري منجر گردد

توجه

بــا توجه به معايــب و اثرات مخرب كنه كش هاي شــيميايي، اخيرا زيادي به اصلاح نژاد زنبوران عسل مقاوم به كنه صورت گرفته است.

راه حل دراز مدت براي كاهش جمعيت كنه يا كاهش اثر عوامل بيمارى زا ى ثانويه، توسعه مقاومت ژنتيكي جمعيت هاي زنبور عسل به اين انگل است و پژوهش و پشتكار بيشتر در اين زمينه مورد نياز است

در حال حاضر به ناچار درمان هاي شــيميايي براي كنترل كنه ى واروآ در مديريت زنبوران عســل جهــان ضروري هســتند

در بحث كاربرد مواد شــيميايى هم عقيده بر اين اســت كه در وضعيــت طغيان آفات و بيمارى هــا، در صورت نياز از مواد شــيميايى مطمئن تر كه خطرات و اثرات سوء زيست محيطى كمترى را در پى دارند،

اســتفاده شــود ليكن در دراز مدت بررســي و تحقيق بر روي مكانيســم هاي مقاومت ژنتيكى زنبورعسل مخصوصا رفتار بهداشتى براى تعيين اســتراتژى اصــلاح نژادى به منظور ايجــاد لاين هاى مقاوم در برابــر كنه ى واروآ و برخــى بيمارى هاى مهم مانند لوك آمريكايى و انتخاب كلني هاي برتر از نظر اين صفات ضرورتى انكار ناپذير است.

منابع مورد استفاده

۱ .بحرينى، ر. ۱۳۸۶ .انگل شناسى و آسيب شناسى زنبور عسل. انتشارات آييژ، ۲۱۷ صفحه.

۲٫ Anderson, D. and Trueman, J. 2000. Varroa jacobsoni (Acari: Varroide) is more than one species. Journal of Experimental Applied Acarology. 24: 165-189.

۳ Anderson, D. East, I. J. Cox-Foster, D. Conlan, S. Holmes, E. C. Palacios, G. Kalkstein, A. Evans, J. D. Moran, N. A. Quan, P. L. Geiser, D. Briese, T. Hornig, M. Hui, J. Vanengelsdorp, D. Pettis, J. S. and Lipkin, W. I. 2008. The latest buzz about colony collapse disorder. Journal of original scientific research. 319: 724–۷۲۵٫

۴٫ Antonio, M. 2002. Varroa destructor infestation impact on Apise mellifera carnica capped worker brood production, bee population and honey storage in a Mediterranean climate. Journal of Apidologie. 33: 271-281.

۵٫ Arathi, H. S. and Spivak, M. 2001. Influence of colony genotypic composition on the performance of hygienic behaviour in the honey bee, Apis mellifera L. Journal of Animal Behaviour. 62: 57–۶۶٫

۶٫ Arathi, H. S. Burns, I. and Spivak, M. 2000. Ethology of hygienic behaviour in the honey bee Apis mellifera L. (Hymenoptera: Apidae): behavioral repertoire of hygienic bees. Journal of Ethology. 106: 1-15

فهرست